Τρίτο Μέρος του αφιερώματος με αφορμή τη συμπλήρωση 250 ετών από τη γέννηση του πρώτου Κυβερνήτη της χώρας.
Το Ναύπλιο αποτελεί τον τελευταίο σταθμό της τριλογίας εκδρομών που αφιερώσαμε στην προσωπικότητα του Ιωάννη Καποδίστρια, με αφορμή τα 250 χρόνια από τη γέννησή του. Στις προσόψεις, στα θολωτά ισόγεια, στα νεοκλασικά μέτωπα και στις παλιές αυλές, διακρίνουμε ακόμη το αποτύπωμα του πρωτοπόρου Κυβερνήτη, που προσπάθησε να δώσει μορφή σε ένα κράτος που μόλις είχε γεννηθεί.
Ξεκινάμε από την Πλατεία Τριών Ναυάρχων, το διοικητικό κέντρο της πόλης στα χρόνια του Καποδίστρια. Εκεί βρισκόταν το περίφημο «Παλατάκι» – το Κυβερνείο, σχεδιασμένο το 1829 από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Pasquale Ippoliti – που στέγασε τα γραφεία της νεοσύστατης ελληνικής κυβέρνησης και την κατοικία του ίδιου του Κυβερνήτη, μέχρι να καταστραφεί από πυρκαγιά το 1929. Σήμερα το κτίριο δεν υπάρχει πια. Ο κενός χώρος του, πλαισιωμένος από νεοκλασικά, μαρτυρά τον άξονα γύρω από τον οποίο οργανώθηκε η πρώτη πρωτεύουσα της χώρας.
Γύρω από την πλατεία, το τριώροφο κτίριο του σημερινού Δημαρχείου μαρτυρά το πέρασμα του χρόνου και των ρόλων. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα στέγασε διαδοχικά την πρώτη κυβέρνηση της πόλης, στη συνέχεια τη βασιλική κατοικία του Όθωνα και αργότερα το πρώτο Γυμνάσιο της Ελλάδας (1833–1929), πριν γίνει Δημαρχείο. Λίγο παραδίπλα, η παλιά φαρμακαποθήκη του Ιταλού φιλέλληνα Μπονιφάτσιο Μποναφίν, το πρώτο φαρμακείο του ελληνικού κράτους, θυμίζει πως εδώ ταριχεύθηκε η σορός του Καποδίστρια μετά τη δολοφονία του.
Ακολουθώντας την οδό Αμαλίας, φτάνουμε στο κτίριο που στεγάζει σήμερα το Πολεμικό Μουσείο. Σ’ αυτό το διώροφο πέτρινο κτίσμα λειτούργησε από το 1828 έως το 1834 η πρώτη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων – η «Κεντρική Στρατιωτική Σχολή» – που ίδρυσε ο Καποδίστριας για να εκπαιδεύσει τα στελέχη του νέου στρατού. Οι λιτές αναλογίες, τα συμμετρικά ανοίγματα και ο αυστηρός χαρακτήρας της πρόσοψης αποτυπώνουν την προσπάθεια να εισαχθεί μια νέα, ευρωπαϊκή πειθαρχία σε έναν στρατό που μέχρι τότε στηριζόταν κυρίως σε άτακτα σώματα αγωνιστών.
Στην Πλατεία Συντάγματος, στο κέντρο της παλιάς πόλης, τα καποδιστριακά ίχνη συνεχίζονται. Στο Βουλευτικό – το παλιό οθωμανικό τζαμί του 1730 – λειτούργησε η πρώτη ελληνική Βουλή την περίοδο 1825–1826, ενώ στα χρόνια του Καποδίστρια ο χώρος συνέχισε να φιλοξενεί πολιτικές και δικαστικές διαδικασίες, πριν μετατραπεί σε φυλακή και αργότερα σε ωδείο και συνεδριακό κέντρο. Ακριβώς απέναντι, το Τριανόν (το «Παλαιό Τζαμί») στέγασε, επί Καποδίστρια, την πρώτη αλληλοδιδακτική σχολή της πόλης, εκεί όπου οι προχωρημένοι μαθητές δίδασκαν τους νεότερους, εφαρμόζοντας ένα τολμηρό για την εποχή εκπαιδευτικό σύστημα.
Στην Πλατεία Καποδίστρια, κάτω από το Παλαμήδι και κοντά στην Πύλη της Ξηράς, η μαρμάρινη μορφή του Κυβερνήτη δεσπόζει στο κέντρο της. Το άγαλμα του Μιχάλη Τόμπρου, που τοποθετήθηκε εδώ το 1932, παρουσιάζει τον Καποδίστρια όρθιο, με ελαφρά κλίση προς τα εμπρός, σαν να συνεχίζει ακόμη να κατευθύνει την πόλη. Η πλατεία, ανοιχτή και φωτεινή, υποδέχεται σήμερα τους επισκέπτες που μπαίνουν στο ιστορικό κέντρο και λειτουργεί ως εισαγωγή στην καποδιστριακή αφήγηση της πόλης.
Ο περίπατος καταλήγει στην πιο τραγική στιγμή αυτής της ιστορίας. Στην Πλατεία Αγίου Σπυρίδωνα, μπροστά από τον ναό όπου δολοφονήθηκε ο Καποδίστριας το 1831 από τους Γεώργιο και Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, η πόλη θυμάται την πιο δραματική της στιγμή. Τα ίχνη της σφαίρας στην πέτρα και η ησυχία της μικρής πλατείας, πλαισιωμένης από νεοκλασικά σπίτια, δίνουν στην αφήγηση έναν τόνο σχεδόν προσωπικό – σαν η ιστορία του νεοελληνικού κράτους να συμπυκνώνεται σε λίγα τετραγωνικά μέτρα.
Καθώς περπατάμε, συνδέουμε όλα αυτά τα κτίρια – το χαμένο Παλατάκι, το Δημαρχείο/πρώτο Γυμνάσιο, το πρώτο φαρμακείο, τη Σχολή Ευελπίδων, το Βουλευτικό, το Τριανόν, την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, την Πλατεία Καποδίστρια – σε μία ενιαία διαδρομή. Δεν είναι απλώς όμορφα κτίρια σε μια γραφική πόλη της θάλασσας. Είναι οι χώροι όπου οργανώθηκαν η διοίκηση, η εκπαίδευση, ο στρατός και η ίδια η μνήμη του πρώτου ελληνικού κράτους.
Το Ναύπλιο, μια πόλη-κόσμημα και ζωντανό μνημείο της νεότερης ελληνικής ιστορίας, μας περιμένει για να μας μιλήσει μέσα από τα κτίριά του όσα τα βιβλία της ιστορίας λένε πιο ψυχρά. Μέσα από την ξενάγησή μας θα επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε το μεγαλείο μιας προσωπικότητας που δήλωσε:
«Είμαι αποφασισμένος να άρω τον ουρανόθεν
επικαταβαίνοντά μου σταυρόν»
Ιωάννης Καποδίστριας
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
